"Nun lugar da Mancha, de cuxo nome non me quero acordar, no hai moito que vivía un fidalgo dos de lanza en exhibido, adarga antiga, faco fraco e galgo corredor...", así comeza a máis prezada xoia da literatura castelá, publicada no ano 1605 por Miguel de Cervantes Saavedra.

Unha novela que conquistou o mundo enteiro e é quizais, coa Biblia, a obra que se traduciu a máis idiomas, pasando a ser os seus personaxes verdadeiros arquetipos de categoría universal: don Quixote, idealista e soñador, e Sancho Panza, compañeiro leal, práctico e un pouco fatalista.

O Quixote narra a historia dun fidalgo manchego que, de tanto ler libros de cabalerías, tolea e pensa que que é un cabaleiro andante.

"... enfrascouse tanto na súa lectura, que lle pasaban as noites lendo de claro en claro, e os días de turbio en turbio; e así, do pouco durmir e do moito ler, secoulle o celebro de maneira que veu perder o xuízo."

Sae tres veces da súa aldea en busca de aventuras e para "enderezar agravios", confundindo realidade con ficción e resultando malparado na maior parte dos casos. Finalmente regresa á súa casa, enferma, recobra o xuízo e morre.

Entre a primeira saída e a volta definitiva á aldea desenvólvese toda unha serie de pequenas historias, convertidas en auténticos episodios cabaleirescos polo noso protagonista, aínda que non sempre debido á súa propia demencia.

"Estaba o barbeiro aínda de xeonllos, tendo gran conta de disimular a risa e de que non lle caese a barba, con cuxa caída quizais quedasen todos sen conseguir a súa boa intención."

Pero a grande aposta de Cervantes e o que converteu O Quixote nunha novela inmortal, ademais do excelente coidado da linguaxe que emprega cada un dos personaxes, é a aposta pola LIBERDADE, que aparece continuamente ao longo de todo o libro, froito dos anos de cativerio pasados en Alxer:

"- A liberdade, Sancho, é un dos máis preciosos dons que aos homes lles deron os ceos; con ela non poden igualarse os tesouros que encerra a terra nin o mar encobre; pola liberdade así como pola honra pódese e débese aventurar a vida, e, pola contrao, o cativerio é o maior mal que lles pode vir aos homes."

Don Quixote da Mancha foi escrita no século XVII por Miguel de Cervantes Saavedra, poeta, novelista e dramaturgo español, nacido en Alcalá de Henares alá polo ano 1547, e considerado como o máis grande escritor español de todos os tempos e un dos mellores escritores universais.

No prólogo das Novelas Exemplares o propio Cervantes descríbese a si mesmo:

"Este que vedes aquí, de rostro aquilino, de cabelo castaño, fronte lisa e desembarazada, de alegres ollos e de nariz curvada, malia que ben proporcionada; as barbas de prata, que non hai vinte anos que foron de ouro, os bigotes grandes, a boca pequena, os dentes nin miúdos nin crecidos, porque non ten máis ca seis, e eses mal acondicionados e peor postos, porque no teñen correspondencia os uns cos outros; o corpo entre dous estremos, nin grande, nin pequeno, a cor viva, antes branca que morena; algo cargado de lombo, e non moi lixeiro de pés; este digo que é o rostro do autor de A Galatea e de Don Quixote da Mancha, e do que fixo a Viaxe ao Parnaso, a imitación da de César Caporal Perusino, e outras obras que andan por aí descarreiradas e, quizais, sen o nome do seu dono. Chámase comunmente Miguel de Cervantes Saavedra. Foi soldado moitos anos, e cinco e medio cativo, onde aprendeu a ter paciencia nas adversidades. Perdeu na batalla naval de Lepanto a man esquerda dun tiro de arcabuz, ferida que, aínda que parece fea, el ten por fermosa, por cobrala na máis memorable e alta ocasión que viron os pasados séculos, nin esperan ver os vindeiros, militando debaixo das vencedoras bandeiras do dillo do raio da guerra, Carlo Quinto, de felice memoria."

Logo de facer 50 anos, e sendo autor de varias obras de poesía, teatro e novela, publicou O enxeñoso fidalgo Don Quixote da Mancha, co que tivo un éxito inmediato, aínda que non lle resolveu as dificultades económicas que dominaron a maior parte da súa vida. Poucos anos despois editouse a copia escrita por Alonso Fernández de Avellaneda, o que motivou a Cervantes para completar a segunda parte de O Quixote, publicada en 1615 con frecuentes alusións ao "falso Quixote".

" ... entrou acaso o alcalde da vila no mesón cun escribán, ante o cal alcalde pediu don Quixote, por unha petición, de que lle conviña ao seu dereito que don Álvaro Tarfe, aquel cabaleiro que alí estaba presente, declarase ante a súa mercé como non coñecía a don Quixote da Mancha, que así mesmo estaba alí presente, e que non era aquel que andaba impreso nunha historia intitulada Segunda parte de don Quixote da Mancha, composta por un tal de Avellaneda, natural de Tordesillas."

Morreu o 23 de abril de 1616, día declarado pola UNESCO como Día Mundial do Libro.

Diego de Silva e Velázquez, pintor español e considerado a personalidade artística máis destacada do seu tempo, naceu en Sevilla en 1599. De nai sevillana e pai de orixe portuguesa, comezou a súa traxectoria moi novo e recibiu a maior influencia, non só pictórica senón ademais cultural e literaria, de mans de Francisco Pacheco, pintor de estilo manierista. Con só dezaoito anos convértese nun pintor independente tras examinarse no gremio de pintores da súa cidade natal.

Na súa primeira etapa, que transcorre desde 1618 ata 1623, Velázquez realiza algunhas obras relixiosas e escenas costumistas nas que desenvolve a técnica do claroscuro e onde aparece a grande influencia do naturalismo de Caravaggio. A capacidade de converter as escenas relixiosas en algo próximo e realista constitúe unha característica importante que lles legou a outros artistas do seu tempo.

En 1623 é nomeado pintor da corte. Comeza así unha carreira cortesá na cal recibiu varios títulos como axudante de cámara e cabaleiro da Orde de Santiago. Durante esta época realiza numerosos retratos da familia real nos cales consegue gran realismo e sobriedade co emprego da luz.

Durante as súas dúas viaxes a Italia, unha en 1629 e outra en 1648, Velázquez consegue transformar o seu estilo pictórico, que dota cunha nova luz e cores máis vivas e chega a conseguir a perspectiva aérea.

Na etapa final da súa pintura é cando alcanza o seu maior desenvolvemento e onde realiza as súas obras mestras. Morre en Madrid en agosto de 1660 tras unha longa enfermidade.

Velázquez conservou o tenebrismo e realismo pero non tivo moita afección polas figuras mitolóxicas nin por perfilar os contornos humanos. O importante para o pintor non era asombrar pola súa capacidade de reproducir o que vía, senón demostrar ata onde podía chegar coa súa pintura.

Pola súa cegadora variedade de pinceladas e unha sutil harmonía de cores, logrou efectos de forma, textura, luminosidade e atmosfera que o converteron nun precedente do impresionismo.

Durante os posteriores séculos XVIII, XIX e XX, foron moitos os artistas que se inspiraron na pintura de Velázquez para elaborar algunhas das súas propostas máis destacadas, como Francisco de Goya, Edouard Manet, Auguste Renoir, Claude Monet ou Pablo Picasso.

Ver colección

O enxeñoso fidalgo Don Quixote da Mancha tivo un éxito inmediato, como o proba a aparición de dúas edicións falsas en Lisboa poucas semanas despois da súa publicación. E pasaron tan só sete anos ata a súa primeira tradución ao inglés por Thomas Shelton baixo o título The History of the Valorous and Wittie Knight-Errant Don Quixote of the Mancha. Esta primeira foi seguida por numerosas traducións, que converteron a novela, xunto coa Biblia, no libro traducido a máis idiomas no mundo.

No ano 2002 foi elixido o mellor libro de ficción da historia, nunha selección organizada polo Club do Libro de Noruega e a Fundación Nobel entre 100 escritores de 54 países.

Inspirou a realización de obras literarias, películas de cinema, composicións musicais, obras de teatro, ballet, pintura, selos, cómics... en todo o mundo.

E deu lugar a unha palabra propia do dicionario da Real Academia Española:

quixote2. m. Home que antepón os seus ideais á súa conveniencia e obra desinteresada e comprometidamente en defensa de causas que considera xustas, sen conseguilo. 2. Home alto, fraco e grave, cuxo aspecto e carácter fan lembrar o heroe cervantino.

En 2005 cúmprese o IV Centenario da primeira edición da obra. Para conmemorar esta efeméride, a FNMT-RCM cuñou unha colección composta por tres moedas de 8 reais de prata de 10 euros de valor facial, un cincuentín de prata de 50 euros de valor facial, e unha moeda de 8 escudos de ouro de 400 euros de valor facial; así como unha moeda de prata de 12 euros de valor facial e unha moeda conmemorativa de 2 euros.

Se quere ampliar información, pode visitar as seguintes ligazóns:

Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes: www.cervantesvirtual.com

Isabel I de Castela, máis coñecida por Isabel a Católica, naceu na localidade de Madrigal de las Altas Torres (Ávila) o 22 de abril de 1451 no palacio do seu pai, Xoán II de Castela, casado con Isabel de Portugal.

Con moi poucas posibilidades de chegar ao trono de Castela no seu nacemento, a declaración de ilexitimidade da súa sobriña Xoana a Beltranexa converteuna en herdeira do seu medio irmán Enrique IV, aínda que tivo que vencer a guerra civil de 1475 a 1479 para ocupar o trono. O seu matrimonio con Fernando de Aragón permitiu restablecer a orde e a autoridade monárquica nas dúas Castelas, converténdose España nunha nación forte, dinámica e expansiva, na que tiveron lugar acontecementos tan importantes como a conquista de Granada e das illas maiores de Canarias, e o descubrimento de América en 1492.

Estes fitos históricos universalizaron a figura da raíña, que morreu en Medina del Campo o 26 de novembro de 1504. Para conmemorar o V Centenario da súa morte, a FNMT-RCM procedeu á emisión, cuñaxe e posta en circulación dunha colección de moedas en calidade proof, así como unha moeda de 12 euros, conmemorativa de tan importante evento.

Se queres ampliar información, podes facelo a través das seguintes ligazóns:

• Deputación de Cáceres: V Centenario de Isabel a Católica. Arquivo homenaxe a Isabel a Católica no IV Centenario da súa Morte na Revista de Extremadura (1904).
• Arcebispado de Valladolid: páxina oficial V Centenario da Morte da Raíña Isabel a Católica.
• Medina del Campo: celebración do V Centenario da Morte de Isabel a Católica en Medina del Campo.
• Madrigal de las Altas Torres: V Centenario da Morte de Isabel a Católica.

O seu reinado estendeuse entre 1474 e 1504 e supón o comezo dun período de grande auxe e prosperidade, que situaría a España á cabeza de Europa durante algo máis dun século.

Pola vontade dos monarcas Católicos, España protagonizou feitos tan relevantes que marcarían o rumbo da súa historia, como a unificación dos distintos reinos baixo a súa coroa, a integración definitiva de Canarias na coroa castelá, a anexión do reino nazarí de Granada, ou a chegada de Cristóbal Colón ao novo continente.

O sistema monetario baseábase no ouro, a prata e as aliaxes de prata e cobre. A diversidade monetaria existente nos distintos reinos de España á chegada dos Reis Católicos estaba influenciada por dúas áreas diferentes: a musulmá e a europea. Os reinos que integraban a Coroa de Aragón emitían cada un a súa propia moeda. Isabel e Fernando tenderon durante o seu reinado a unificar os tipos monetarios, especialmente en Castela.

A primeira normativa para Castela é do 26 de xuño de 1475 e establecía o castelán como unidade do ouro, cos bustos afrontados dos monarcas. Establece, así mesmo, o dobre castelán —peza que se denominou excelente pola pureza do seu metal— e nel aparecen os soberanos e a aguia de san Xoán acubillando o escudo, no reverso. Para a prata establecíase o real e os seus divisores: medio e cuarto de real. Nunha aliaxe de prata e cobre, cuñan a branca, cuxos tipos representaban as siglas dos reis.

A Pragmática de Medina del Campo, ditada en 1497, establecerá as normas de cuñaxe para a nova peza de ouro: o excelente da granada, baseado no ducado veneciano, moeda aceptada en Europa e xa implantada en Valencia e Aragón desde 1483. Esta moeda tiña múltiplos de 2, 4, 10 e 20, e un divisor, o medio excelente. Esta disposición pretendía unificar o sistema monetario e regulaba ademais o funcionamento das casas de moeda e moedeiros. Introducen, así mesmo, un novo valor en prata, o oitavo de real.

Nunha Real cédula de 1503, Isabel ordena que se cuñe na Casa de Moeda de Sevilla "o ouro que chegue da Illa Española e das outras illas e terra firme do mar Océano"; a dita ceca labrará tamén moeda de prata e de cobre.

Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón son, sen ningunha dúbida, dúas grandes personalidades na historia española e europea e a unión de ambos, exercendo o seu reinado nun plano de igualdade, constituíu un feito senlleiro na Europa do seu tempo.

A importancia de ambos os monarcas e os decisivos acontecementos que protagonizaron levaron a sucesores e gobernantes posteriores a volver a mirada cara ao seu reinado e a tomar como referencia o esplendor da súa época. Este feito tivo un reflexo significativo nas múltiples representacións que se realizaron dos reis, dos seus símbolos característicos e, en definitiva, do seu importante momento histórico nos diferentes documentos do Estado, desde os primeiros anos do pasado século, documentos que deseñou e realizou a Real Casa da Moeda, como ceca e imprenta nacional, continuadora da actividade dos talleres artesáns de anteriores séculos.

Os Reis Católicos adoptan certas divisas como símbolos que se mantiveron e aínda algunhas se atopan hoxe no noso escudo nacional. De Isabel é a aguia de san Xoán que sostén as armas do reino, ás que a soberana lles agregou o lema "sub umbra alarum tuarum protege nos" (protéxenos baixo a sombra das túas ás), que obedece á devoción da raíña polo evanxelista. Foron tamén emblemas da raíña o xugo e as once frechas abatidas, que simbolizan a unidade e o imperio.

De Fernando é o nó gordiano, alusivo ao que partiu coa súa espada Alexandre Magno. Represéntase en solitario ou ben cortado polo xugo isabelino e cuxa inicial "Y" fai referencia á raíña.

A divisa de don Xoán Carlos I conserva aínda os símbolos por antonomasia dos Reis Católicos: o xugo e as frechas co nó gordiano.

O Cantar de mio Cid trata o tema da honra, un valor de grande importancia para a xente da época. A necesidade de recuperar a honra perdida é o que lles dá impulso ás fazañas acometidas polo heroe.

O poema iníciase co desterro do Cid, primeiro motivo de deshonra, tras unha acusación de roubo. Esta deshonra supón tamén o ser desposuído dos súas herdades ou posesións en Vivar e privado da patria potestade da súa familia.

Tras conseguir a conquista de Valencia, grazas á súa prudencia e astucia, o heroe consegue o perdón real e unha nova herdade, o señorío sobre Valencia. Para ratificar o seu novo status de señor de vasalos, concértanse as vodas das súas fillas con liñaxes do maior prestixio, como son os infantes de Carrión.

O destino, con todo, é imprevisible e transforma este momento de felicidade nunha nova caída da honra do Cid, debido ao agravio dos infantes ás fillas do Cid, que son vexadas, malferidas e abandonadas na carballeira de Corpes, feito que supón, segundo o dereito medieval, o repudio de facto destas por parte dos de Carrión.

Por este motivo o Cid alega a nulidade dos matrimonios nun xuízo presidido polo rei, no que os infantes de Carrión queden infamados publicamente e apartados dos privilexios que antes tiñan como membros do séquito real. Pola contra, as fillas do Cid concertan matrimonios con reis de España e chegan ao máximo ascenso social.

Aínda que se trate dunha obra anónima, a análise do texto conservado demostra que pertence a un autor culto, con coñecementos precisos do dereito vixente a finais do século XII e principios do XIII, e que coñecía a zona contigua a Burgos. Acumuláronse diversas teorías sobre a súa identidade: falouse dun xograr de Medinaceli e doutro de San Esteban de Gormaz, dun poeta dos vales do Jiloca ou Jalón e ata de Jerónimo de Périgord.

En maio da era de César de 1245 (1207 da era cristiá), un abade que tan só se identifica como Pedro rematou de copiar un manuscrito de case catro mil versos, e aproveita o explicit ou conclusión para demandar, segundo costume arraigado nos amanuenses medievais, unha dádiva: "quien escrivió este livro, dél[e] Dios paraíso.¡Amén!Per Abbat le escrivió en el mes de mayo, en era de M e CC e XLV años ".

A copia de Per Abad contiña un relato da vida de Rodrigo Díaz de Vivar que, como en tantas obras coetáneas, carecía de título e que moito despois se coñecería como Cantar de mio Cid ou Poema de mio Cid. Per Abad copiaba, polo tanto, un texto anterior, sobre cuxa data de composición segue aberto o debate.

Na Idade Media «escribir» significaba só ‘ser o copista'; para o que hoxe coñecemos como autor habería de dicir «compuxo» ou «fizo». Isto invalida a teoría de Colin Smith de que o autor foi Per Abbat.

Existe un exemplar único que actualmente se atopa na Biblioteca Nacional en Madrid.

Trátase dun tomo de 74 follas de pergamiño groso, ao que lle faltan tres, unha ao comezo e dúas entre as follas 47-48 e 69-70. Outras dúas follas sérvenlle de gardas. En moitas das súas follas hai manchas, debidas aos reactivos utilizados xa desde o século XVI para ler o que, en principio, palidecera. A encadernación do tomo é do século XV. Está feita en táboa forrada de badana e con orlas estampadas.

O manuscrito é un texto seguido sen separación en cantares, nin espazo entre os versos, os cales se inician sempre con letra maiúscula.